أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
41
قانون ( فارسى )
رسيده باشد و بايد قبل از آنكه برگ تغيير رنگ بدهد يا بشكند و يا پژمرده شود و به زمين بيفتد آن را چيد . چيدن تخم دارويى گياهان : تخم گياه را بايد هنگامى چيد كه كاملا سفت شده باشد و اثرى از رطوبت و نارسيدگى در آن نمانده باشد . چيدن ريشهء گياهان : ريشه گياه را هنگامى به منظور دارويى بايد بچينند كه گياه در شرف برگريزى است . چيدن شاخه و ساقه : زمان چيدن شاخه و ساقهء گياه دارويى وقتى است كه گياه كاملا نمو يافته و رسيده است و هنوز پژمردگى به آن راه نيافته است . چيدن شكوفهها : شكوفه را بايد بعد از باز شدن كامل و قبل از پژمردن و افتادن برچيد . چيدن ميوهء گياهان : ميوهء گياه را بايد تمام رسيده از درخت يا گياه چيد و چيدن آن قبل از هنگامى باشد كه آمادهء ريختن و افتادن است . چيدن گياه كامل : گياه بايد هنوز شاداب باشد ، تخمش رسيده باشد ، ساقهء آن كمتر ترنجيده و شاخهء آن كمتر پژمرده باشد . تخم آن پرمغزتر و چاقتر و ميوهاش پرمايهتر و سنگينتر باشد . ميوهء حجيم و بىمايه و پژمرده چندان ارزشى ندارد اما اگر بزرگ و پرمايه باشد از كوچكترش مفيدتر است . چيدن گياه دارويى در هواى صاف و آفتابى بهتر از آن است كه در هواى مرطوب و بارانى و بعد از باران بچينند . گياهان بيابانى ( وحشى ) هرچند غالبا از گياهان كاشته شده ( زراعتى ) كمحجمترند ليكن بهتر از آنها هستند در اين مورد گياهان كوهستانى با ارزشتر از گياهان جلگهاى مىباشند هر گياهى كه بر بلنديها روييده است و يا به مرغزار و چمنزارها نزديكتر است بهتر از ساير گياهان است . هر گياهى كه در وقت و اوان خود چيده شود بهتر از آن است كه قبل يا بعد از وقت چيدهاند . شرايطى كه ذكر شد در اكثر حالات مطابقت دارد و بايد مراعات شود . هر قدر رنگ گياه سيرتر و مزهاش آشكارتر و بويش قوىتر باشد نشانهء خوبى آن است . از تأثير گياه خشك شده بعد از سه سال كاسته مىشود باستثناء چند گياه از قبيل دو نوع خربق سياه و سفيد . انگمها و شيرهها شيره و انگم ( صمغ ) گياهان را به منظور استفادهء دارويى بايد بعد از منعقد شدن و قبل از آنكه آنقدر خشك شود كه به آسانى خرد شود برچيد . اكثر انگمها و به ويژه افربيون بيشتر از سه سال تأثير نمىبخشند . بهترين نوع انگمها آن است كه مدت بيشترى پايدار و اثربخش بماند . اگر انگم تازه و نيرومند در دسترس باشد چه بهتر ، اما اگر چنين انگمى پيدا نشود مىتوان كهنهء آن را كه در اثربخشى تا حدى ناتوان شده است به جاى آن به كار برد و مقدار آن را بيشتر كرد . داروهاى حيوانى : تهيه عناصر درمانى از حيوانات شروطى دارد به قرار زير : حيوان بايد جوان باشد ، در فصل بهار مورد استفاده قرار گيرد و صحيح الجسم و كامل الاعضاء باشد . بايد مادهء دارويى را بعد از سر بريدن حيوان از